5.3 Proactieve zorgplanning
Inleiding
Meer weten over dit onderdeel? Lees hier de inleiding.
Het proces van vooruit denken, plannen en organiseren (proactieve zorgplanning) versterkt de autonomie van de patiënt en de kwaliteit van gezamenlijke besluitvorming. Dit proces bevordert niet alleen het welbevinden van de patiënt en de tevredenheid van naasten, maar draagt ook bij aan passende zorg en een doelmatiger gezondheidssysteem.
Proactieve zorgplanning is een continu en dynamisch proces van gesprekken over levensdoelen en keuzes en welke zorg daar nu en in de toekomst bij past. De zorgprofessional kan hier al vroeg in het ziektetraject mee starten, in het kader van bewustwording van de eigen eindigheid bij de patiënt.
Proactieve zorgplanning, met samen beslissen als leidraad, is dus veel meer dan een doordachte wilsverklaring en het benoemen van een wettelijke vertegenwoordiger. Uitkomsten van het proces worden in het proactief zorgplan vastgelegd.
Standaard
Proactieve zorgplanning wordt tijdig en op passende wijze aan de orde gesteld, bij voorkeur door de hoofdbehandelaar of centrale zorgverlener, maar kan ook op initiatief van de patiënt en de naasten. De gemaakte afspraken worden gedeeld met andere betrokken zorgprofessionals en bij voorkeur vastgelegd in het proactief zorgplan. Er vinden herhaaldelijk gesprekken plaats in de context van proactieve zorgplanning.
Criteria
Bekijk hier de criteria om te voldoen aan de standaard.
- Proactieve zorgplanning maakt standaard onderdeel uit van palliatieve zorg.
- Voor het verlenen van optimale zorg is het van belang dat de patiënt en de naasten passend zijn voorgelicht over de aard van de ziekte of kwetsbaarheid en de prognose. Op grond hiervan wordt de patiënt in staat gesteld de consequenties van het ziek-zijn te overzien. (Niet-) behandelmogelijkheden met voor- en nadelen worden vervolgens afgewogen in de context van de waarden, wensen en behoeften van de patiënt.
- Het gesprek met de patiënt en de naasten dient te verlopen met respect voor hun gewenste mate van openheid en eerlijkheid in de informatievoorziening, hun gewenste manier van besluitvorming en het delen ervan. De zorgen, angsten, hoop en verwachtingen van de patiënt en de naasten worden besproken op een manier die nauw aansluit bij hun draagkracht, cultuur, leeftijd, spiritualiteit en sociale situatie.
- Als het begin van de palliatieve fase is gemarkeerd, is dit een belangrijk moment om in gezamenlijkheid (opnieuw) na te denken over de betekenis van de laatste levensfase en het proces van proactieve zorgplanning.
- Momenten in het ziekteproces die vragen om (actualiseren van) proactieve zorgplanning zijn onder meer:
- op aangeven van patiënt, naasten, zorgprofessionals of vrijwilligers
- bij progressie van ziekte of kwetsbaarheid
- in een vroeg stadium van ziekten met cognitieve stoornissen tot gevolg, zoals dementie;
- bij overgang van ziektegerichte naar symptoomgerichte behandeling
- bij meerdere ziekenhuisopnames in een relatief korte periode
- als de voordelen van ziektegerichte behandeling niet meer opwegen tegen de nadelen
- bij verwachte functionele of cognitieve achteruitgang door ziekte of kwetsbaarheid
- bij opname in een verpleeghuis of hospice
- bij ernstig fysiek, psychisch of spiritueel lijden
- Proactieve zorgplanning is een continu en dynamisch proces waarin de levensdoelen en keuzes van de patiënt centraal staan. Het proces heeft een stapsgewijze benadering met aandacht voor de onderstaande punten:
- het introduceren van het (gevoelige) onderwerp van het eigen levenseinde
- het peilen van de behoefte om hierover te spreken
- het inventariseren van te bespreken onderwerpen aan de hand van de vier dimensies
- de wederzijdse verwachtingen over het ziektebeloop en overlijden (prognosticeren)
- het identificeren van de doelen en keuzes voor nu en in de toekomst, bijvoorbeeld rondom de gewenste zorg in de laatste levensfase
- de (belastende) rol voor de mantelzorger en/of de wettelijk vertegenwoordiger
- In de proactieve zorgplanning komen, afhankelijk van de situatie en de wensen van de patiënt, onder meer de volgende onderwerpen aan bod:
- levensbeschouwing en culturele achtergrond
- (niet)-behandelafspraken
- saneren van medicatie die niet langer bijdraagt aan de behandeldoelen
- ziekenhuisopnames
- plaats van zorg en sterven
- crisissituaties (onder andere massale bloeding, acute verstikking, refractaire symptomen)
- wilsverklaring
- wettelijke vertegenwoordiging in de situatie van (acute) verslechtering en wilsonbekwaamheid
- levenseindebeslissingen (onder meer vochttoediening, voeding, antibiotica, reanimatie, uitzetten ICD, palliatieve sedatie, euthanasie, orgaandonatie, bewust stoppen met eten en drinken)
- nazorg voor nabestaanden
- De zorgprofessional zet zich maximaal in om de eerder uitgesproken wensen van de patiënt te respecteren en uit te voeren. Voor patiënten die niet meer kunnen communiceren en die hun wensen niet eerder kenbaar hebben gemaakt, gaat de zorgprofessional na of er:
- een wettelijk vertegenwoordiger is aangewezen
- een wilsverklaring is of
- wensen anderszins op schrift zijn gesteld
In een dergelijke situatie wordt extra aandacht geschonken aan het toelichten van het proces van besluitvorming aan de minderjarige kinderen van de patiënt.
- Afspraken die voortkomen uit het proces van proactieve zorgplanning worden bij voorkeur vastgelegd in het proactief zorgplan.
- Het proces van proactieve zorgplanning wordt, in afstemming met de patiënt en de naasten, regelmatig opnieuw doorlopen. Dit biedt de mogelijkheid tot herzien en bijstellen van gemaakte afspraken over huidige en toekomstige ondersteuning en behandeling.