5.2 Samen beslissen

Samen beslissen is een methode van communiceren die vooral wordt gebruikt bij het nemen van belangrijke beslissingen. In het proces van samen beslissen komen de zorgprofessional en de patiënt met de naasten tot besluiten die het beste passen bij de waarden, wensen en behoeften van de patiënt in die fase van het leven. Essentieel hierin is de wederzijdse uitwisseling van informatie, waarbij niet alleen de inhoud maar vooral de manier van delen centraal staat. Dit proces van ‘wikken en wegen’ vraagt om een positieve houding van alle betrokkenen en effectieve communicatie, eventueel ondersteund door keuzehulpen. Samen beslissen vormt het fundament voor proactieve zorgplanning. Het is de onmisbare basis voor het opstellen van een proactief zorgplan en een eventuele wilsverklaring.  

1. Effectieve communicatie, attitude en informatie-uitwisseling zijn essentiële voorwaarden die de patiënt en de naasten in staat stellen samen met de zorgprofessional keuzes te maken voor zorg die is afgestemd op de persoonlijke situatie en op realiseerbare waarden, wensen en behoeften. Indien nodig wordt informatie in andere talen aangeboden, waarbij zo nodig een tolk wordt ingeschakeld om de toegankelijkheid van de communicatie te waarborgen.   
2. Effectieve communicatie met de patiënt en de naasten verloopt met respect voor hun gewenste mate van openheid en eerlijkheid in de informatievoorziening en hun gewenste manier van besluitvorming. De patiënt heeft recht op privacy. Wensen aangaande de mate waarin informatie met naasten of familie wordt gedeeld, dienen bekend te zijn bij de zorgprofessional en te worden gehonoreerd. 
3. De zorgprofessional is zich bewust van de attitude die nodig is om de patiënt en de naasten te ondersteunen bij het maken van eigen keuzes en/of het invullen van het eigen leven. De zorgprofessional maakt zich deze attitude eigen en handelt ook op deze wijze. 
4. Voor het verlenen van optimale zorg is het van belang dat de patiënt en de naasten passend zijn voorgelicht over de aard van de ziekte of kwetsbaarheid en de prognose. Op grond hiervan wordt de patiënt in staat gesteld de consequenties van het ziek-zijn te overzien. Hierbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met het ‘recht op niet-weten’ van de patiënt. 
5. De zorgprofessional informeert de patiënt en naasten over de verschillende keuzemogelijkheden. Hierbij is er expliciet aandacht voor de mogelijke consequenties, de bijbehorende onzekerheden en ieders verantwoordelijkheden, zodat zij weloverwogen beslissingen kunnen nemen. De zorgprofessional laat zich door de patiënt informeren over wat en wie voor de patiënt van waarde is en welke waarden, wensen en behoeften in deze periode van het leven belangrijk zijn bij het maken van keuzes. Belangrijke thema’s daarbij zijn onder meer (niet)-behandelafspraken, ziekenhuisopnames, plaats van zorg en sterven, crisissituaties, wettelijke vertegenwoordiging in de situatie van (acute) verslechtering en wilsonbekwaamheid en levenseinde-beslissingen. 
6. De doelen, wensen en behoeften van de patiënt kunnen in de loop van de tijd veranderen en dienen regelmatig multidimensioneel te worden geëvalueerd. De patiënt en de naasten krijgen daarbij steeds uitleg over de situatie van dat moment en de mogelijkheid om in gezamenlijkheid te beslissen tot herzien en bijstellen van het proactief zorgplan.
7. Afspraken die voortkomen uit het proces van samen beslissen worden vastgelegd in het proactief zorgplan, met akkoord van de patiënt of diens wettelijk vertegenwoordiger.